Ishulli i mallkuar

(Këtë ngjarje që do ta lexoni mëposhtë ka ndodhur para më se dy mijë vjetëve. Burrimin, ky tregim e ka në një informacion të vogël, të gjymtë, që e kam gjetur ndër rreshtat e kronikës së një dijetari të asaj kohe që kishte pasur fatin të shpëtojë, para se vendbanimi i tij përpihet nga dallgët e detit. Bëhet fjalë për ishullin Brah që është shtrirë në mbarim të tokës para hyrjes në fushën e kaltër ujore të detit Mesdhe. Legjendat në lidhje me përmbysjen e këtij ishulli të vogël janë të shumta. Versioni, më i përafër me saktësinë është shpjegimi i disa shkenctarëve të vonuar, që thonë se; në mes të ishullit ka plasur një vullkan që ka shkrirë tokën, gurrët e gjallesat dhe i ka shpier ato deri në fundërinat e detit të gjërë. Prandaj nuk ka mbetur asnjë shenjë. Sido që të jetë, epiqendra e rrëfimit tonë nuk qëndron në mënyrën e zhdukjes së ishullit, por në vitet e tij para se vulkanet ta shndrronin atë në shkrumb e hi. Njëzet vjet para zhdukjes së ishullit, aty ka qenë një pallat misterioz që ka pasur emrin „Tempulli i Diellit“ dhe i cili para se të zhduket ka mbajtur rob njërin nga mbretërit e Ilirisë me emrin Til)


*
Diku në brigjet e detit adriatik, ka jetuar një mbret i ashpër me popullin e tij. Mbretëria e tij është quajtur Iliri. Derisa ai ka qenë gjallë, nuk ka guxuar këmbë barbari të shkelë në kufinjtë e rajonit ku ai ka sunduar. Disa madje – që kanë mbajtur lidhje me zotërat e Olimpit- thonë se as çiklopët e gjigantët e tmerrshëm nuk kanë pasur guxim të hyjnë në telashe me Mbretin Til të Ilirisë. Ca e teprojnë pa shije – sepse nuk përputhet as me masën e kohës- kur pandehin se edhe Prometheu ka gjetur strehim politik aty, për t`iu ikur mallkimeve të Zeusit që ai ia ka hudhur atij përmbi kokë.
Pas një sundimi të gjatë të tij, i afrohet dita e fundit e jetës, si çdo të vdekshmi tjetër të asaj kohe. Kur mbreti Til kupton se dyert e mëdha të botës përtej janë hapur për të, i vetëdijshëm se prej atje nuk ka më kthim i thërret trashëgimtarët për t`iu treguar se cila ka qenë formula e jetës së tij për të mbrojtur Ilirinë. Me një copë shkume të bradhë në anën e djathtë të buzëve ai flet; „suksesin, që unë kam mbajtur të lirë Ilirinë, e ka sjellë ndalimi që unë ua kam bërë hyjnive të ndërtojnë Tempujt e tyre në mbretërinë time. Këtë përvojë e kam nga koha kur kam qenë ushtarë i mbretërive të huaja. Ato mbretëri e pësuan se lejuan që popujt e tyre të verbohen para prijësve të ndryshëm të besimeve pa kurriz që veçse turbullonin mendjen e njerzve dhe i ndanin ato në kope që urrenin njëra tjetrën. Mos lejoni që ato ta prishin harmoninë e jetës së Ilirisë, sepse me hyrjen e tyre do të pasojë ardhja e ciklopëve, gjigantëve dhe gjithë qenieve tjera të egra. Ato nuk shkojnë npër vende ku nuk e kanë zotin e tyre, që mendojnë se i mbron nga vdekja. Kjo është kërkesa ime, përndryshe Zoti im do t`iu mallkojë përjetësisht me verbërinë tempullore të zotërave injorantë që dijnë vetëm të vrasin njerëz. Ata vrasjen e njeriut e shohin si kulmin e respektit ndaj tyre. Absurd…“- këto ishin fjalët e fundit të sundimtarit të një mbretërie që dallonte nga të tjerët për nga shkalla e qytetërimit. Mbreti Til i hapi edhe njëherë mirë sytë sikur do që të plasë dhe liroi atë copë fryme që e kishte mbajtur rob me qëllim që ta japë fjalën e fundit. Turmat që ishin mbledhur para shkallëve të fronit të tij porsa kuptuan se shpirti i mbretit kaloi mbi kulm në drejtim të ndonjë ylli të rezervuar për të nga astrologët dhe falltorët e pallatit bërititën me të madhe:
„Vdiq Mbreti! Rroftë Mbreti“- këtë zë e dëgjuan edhe ciklopët që ishin duke ngrënë këmbë njerëzish në selinë e tyre, mu në zemër të Karpateve. Ata dërguan një korier për të njoftuar edhe aleatët e tyre, që kishin ngritur cergat përreth Olimpit. Kushtet për të nisur drejt Ilirisë ende nuk ishin pjekur, për arsye se mungonin tempujt, që kundërshtari i tyre Til, menjëherë pas ardhjes në fron ua kishte vënë flakën edhe atyre vendëse e lëre me të lejojë që të ngriten tempuj të ardhur në rrërërat e provincës së Azisë, Lindjes apo ndonjë pjese tjetër të palnetit. Ciklopët dhe gjigantët fillojnë të gatuajnë planet e tyre qëllimkëqija për t`ia përlarë jetën Ilirisë, për popullin e së cilës kishin një xhelozi të tmerrshme.

*
Pasardhësi Mbretit Til, djali i tij Tili I-rë, ishte më tolerant se i ati dhe nuk besonte shumë në bindjen e të atit se Tempujt sjellin fatkeqësi. Ai pas një kohë të shkurtër, me këshillën e falltorëve dhe këshilltarëve të tij (të cilët që të gjithë ishin të shitur tek prijësit e tempujve të huaj) pranoi që nëpër vendet e ndryshme të tokës së tij njerëzit të ngriten tempuj dhe të zbaviten me besimet idioteske të tyre. Til i I-rë, nuk e ka bërë me qëllim. Është dëgjuar duke thënë; „njërzit do të jepen pas tempujve dhe do të lënë anash punët e mbretit, kështu ne do të jemi të qetë“. Kronistët e asaj kohe thonë se ky ka qenë gabimi më i madh që ka mundur të bëjë një mbret Iliri. Në vend të kanuneve që kishte bërë bërë mbreti Til, erdhën libra të trashë e të pluhurtë që predikonin, secila për vete, nga një kulturë të re jete që ilirët mendonin se tempullarët i kanë nga hyjnitë e arteve të mira që di t`i zotërojë humaniteti.
Nga Lindja, Perëndimi, Veriu, deti, malet, nga nëntoka, mjegullat, dalin mijëra ciklopë, gjigantë, qenie gjysëmujq e gjysëmnjerëz që i vënë flakës çdo gjëje që sheh syri i vetëm i kokës së tyre të mbuluar nga leshi i thinjur. Banorët e Ilirisë gjysma ikin nga ia mbrrijnë, një pjesës ikë me anije në anën tjetër të detit, ndërsa pjesa tjetër mbetet e masakruar para shtëpizave të tyre të bëra me kashtë dhe eshtra dinosaurësh e kafshësh tjera që mbreti Til i kishte sjellë nga vende të ndryshme të botës. Mbreti Til I bashkë me të shoqen Norën hypin në një barkë dhe lundrojnë drejt…

*
Anija e mbretit kërcëllon në shenjë të dorrëzimit. Janë bërë ca ditë që mbreti shikon me shpatullën e dorës mbi vetulla për të zënë me sy ndonjë copë tokë. Nga jugu, një grumbull rèshë të zeza afrohen me shpejtësi. Nora shtatzënë është shtrirë dhe rënkon nga dhimbjet. Veç në ato momente Tili kupton domëthënien e vërtetë të babait të tij. Tempujt shfarosën harmoninë e jetës dhe lirinë e Ilirisë. Jo Tili, por ishte Nora ajo që sheh gurin e patë në mes të detit; Tokë! – bërtet ajo si e luajtur mendsh duke harruar paqetësinë e fëmijës në bark, i cili të rënat i ka pasur mbretërore. Ende pa mbërritur mirë shtrrngata mbi kokën e anijes së dy të rinjve, ata futen në shpellën e një ishulli të panjohur. Gjumi që të dy i kishte bërë për vete për një ditë të tërrë. Ndoshta do të kishin fjetur edhe më shumë, poqëse në hyrje të shpellës nuk do të ishte paraqitur një njeri i gjatë, me një dollamë, në mesin e së cilës kishte të vizatuar një diell të madh, gojëhapur dhe rrezetërbuar. „Mirëserdhët në tokën e Tempullit të Diellit“- ai kishte vënë buzën në gaz në formë të triumfit. Po si ndonjë ujk para se të kafshojë gjahun e tij.
Ligji i parë i fitimit të së drejtës së qëndrimit në territorin e ishullit Brah kishte qenë ky: Para se të merrje të drejtën e veshjes së dollamës së bardhë, e cila shërbente si një letër njoftimi për në atë hapësirë, duhej që një kohë të kaloje në qelinë e errët të Tempullit. Në mesin e qelisë ka pasur një labirinth, në thellësinë e së cilës kanë jetuar krokodilë të stërvitur që të hanë vetëm mish njeriu, prandaj edhe banuesit e qelisë është dashur të mbahen të lidhur. Prej ditës së hyrjes në këtë ishull, vetëm Nora ka parë një herë dritën e qiririt, dhe atë kur ka lindur djalin e saj, i cili poashtu si dy të parët e tij, është emëruar Til. Pas lindjes së Tilit të tretë Nora vdes nga sëmundjet dhe gjakderdhja e madhe. Tili i dytë i zymtosur tejmase me vdekjen e gruas së tij, i sakatuar nga errësira vrasëse e qelisë së Tempullit dhe kokëfortësia e tij duke mos pranuar leksionet e prijësit ë Tempullit të Diellit, Fakais e mashtron njërin nga varrësit e tij me emrin Pundus duke i thënë: „Më liro njëherë nga prangat për ta kapur me dorë librin e shejntë të Zotit të Diellit, tash kam kuptuar madhështinë tij që u jep qenieve të gjalla në univers“- Pundus i ri dhe i paarmatosur me sherret e mbretërve e liron atë dhe ia jep librin. Mendimi i tij ka qenë se një mbret di të kuptojë se dielli ekziston dhe është i tejfuqishëm. Mirëpo, për fatekqësinë e tij, ai nuk ka qenë i infomruar me amanetin e Tilit, të atit të Tilit të parë, para se të shembet mbretëria e Ilirisë. Tili duke shtrrnguar librin me dorë bërtet njëherë aq sa mundet „Rroftë mbreti i Ilirisë“ dhe bie në ujërat e ndyra të labirinthat ku krokodilët kanë lëshuar një „ngrrr“ që ka bërë eho në gjithë hapësirën e ishullit. Rroftë mbreti! Në gojën e krokodilëve të Tempullit të diellit. Vdiq edhe mbreti i dytë Til. Ku është i treti?

*
Kanë kaluar tetëmbëdhjetë vite nga hudhja e mbretit të dytë Til në labirinthin e krokodilëve. Nga thellësia e tempullit, prej një qelie, ku kanë qenë varrësit e ardhshëm të Fakaisit, vjen një zë tingëllues; „O Diell, o zot im i vetëm, o burrimi i dritës dhe jetës së gjithë gjallesave të ishullit Brah depërto me rrezet e tua para syve të mi dhe theje këtë të mallkuar errësirë që më vret shpirtin sa herë që të ndjej ngritjen e qerpikëve përpjetë“. Është mbreti i tretë nga familja e Tilëve. Mirëpo këtë punë e di vetëm Fakais dhe zëvendësi i tij i dytë Pundus. Ai njeriu që gjendet në qeli dhe bën luftë me errësirën duke iu lutur dritës nuk di se kush është? Prej nga vjen? Ai nuk ka lidhje se e gjithë bota nuk kufizohet në gurrët kur ecin dhitë e egra të ishullit Brah, të cilin ai vetëm e ka dëgjuar nga Fakaisi, e s`e ka parë kurrë. Ai do vetëm një gjë; të plotësojë kushtet e Ligjit të fundit të Librit të Diellit ku thuhet; besimtarët që lindin në tempull kanë të drejtë ta shohën Zotin e tyre, Diellin, vetëm kur të kenë mbushur të tetëmbëdhjetat. Edhe disa muaj janë deri në atë ditë. Atij nuk i mjafton drita e zbehtë që lëshon erë mbytëse dhjami kafshësh që i kanë thënë qiri. Drita e atij farë qiriri ka mjaftuar vetëm sa për të parë dy shkronja nga libri i Zotit të tij dhe asgjë tjetër. Tili është futur në mendime që kapin vetëm disa metra katrorë të botës dhe universit: „Errësirë, moj shtrigë e ndyrë, që nga ditët e para të jetës sime iu kam kushtuar dritës së diellit me gjithë qenien time dhe t`i nuk ke se si të më mbash rob edhe më tutje. Ja kanë mbetur edhe disa muaj dhe ti do të mbetesh me atë shpuarjen djegëse që ua hedh syve të mi vazhdimisht vetëm, atë ditë do të të hudhë drejt, mu në gojë të krokodilëve. O diell, o dritë, lëshojeni një pëllëmbë para fytyrës sime. Si dukesh ti, çfytyre ke o diell. Fakaisi më ka thënë se ti je aq i fortë sa që tërrë ishullin Brah e zbardh dhe unë mund të shohë gjithçka; drunj që s`i kam prekur kurrë, lule, male, fusha, si duken ato o Zoti im“- para se Tili të futet në ekstazë duke iu përulur krijuesit të tij të rrejshëm, Pundusi hyjnë në derën e qelisë, me një dritëz në duar që nuk mjafton aq sa për t`u dukur hunda e tij. Si gjithmonë kur ka depërtuar dikush në brendinë e qelisë me ndonjë dritë të tillë Tili ka bërë sikur do që t`i shkul zinxhirët për t`iu afruar sa me pranë dritës, për të cilën ai ka vuajtur. Pundusi atë ditë, i tregon një përrallë Tilit që ai nuk i beson; „Ti nuk ke lindur nga një rreze e diellit, siç të thotë Fakais por nga dy njerëz të gjallë, të mirë dhe me origjinë mbretërore. Ti ke emrin Til si gjithë paraardhësit e tu, që kanë sunduar Ilirinë para se të sulmohet nga ciklopët. Kjo nuk është gjuha jote. Fakaisi i edi që venët e gjakur tënd rrjedh gjak iliri dhe një ditë do të zbulosh të vërtetën e do ta shuash tempullin tonë, pranda mendoj se duhet të gjejmë metodën se si të ikish nga ishulli, para se të të ndodhë diçka“. Ç`përallë e bukur? Kush je ti? Pundusi apo…Dera e qelisë përplaset dhe errësira kthehet me pushtetin e saj absolut para syve të mëdhenj të Tilit, i cili vazhdon të qeshë duke u lutur tek Dielli që mos i lejojë djallit hyrjen në qelinë e tij. Fakaisi ka dëgjuar për dredhinë e Pundusit, mirëpo si duket vonë, pasi Pundusi ka braktisur ishullin para se ky ta zë. Fakaisi qetësohet kur dëgjon Til duke iu lutur Zotit të Tempullit për shporjen e djallit. Tili beson përtepër në Diellin e tij sa që nuk ka forcë që e heq atë nga besimi i tij- mendon udhëheqësi i tempulli përderisa largohet me këmbët e tij të zbathura në drejtim të Portës së Tempullit.

*
Pundusi kthehet në Iliri për të sjellë lajmin në lidhje me rrezikun që i kanoset tarshëgimtarit të fronit. Mirëpo, për një Til , nuk do të ketë dëgjuar kush. Ciklopët sillen sukur të jenë edukuar me jetën e ilirëve. Gjigantët janë kthyer përsëri përreth Olimpit. Ndërsa në fron gjendet një mbret i ashpër me emrin Alban, i cili edhe pse i premton Pundusit se do të bëjë gjithçka për të shpëtuar mbretin Tili III-të, dërgon një ekspeditë ushtarësh me urdhërin që po panë dikënd duke ikur nga ishulli Brah ta vrasin menjëherë. Edhe pse këshilltarët dhe filozofët e oborrit e lusin atë më të madhe që të shpëtojë mbretin, sepse, sipas tyre, ai është lidhja e vetme gjenetike në mes mbretërive të lashta të Ilirisë, Mbreti Alban që aq shumë e ka dshur fronin dhe pushtetin urdhëron që të arrestohen këshilltarët deori në ditën kur të ketë marrë lajmin që Tili III – të nuk jeton më.

*
„Tash është natë. Nesër do të ballafaqohesh me Zotin tonë të gjithpushtetshëm“ i thotë Fakaisi Tilit me një nënqeshje të tmerrshme. Nesër Tili do të takohet me diellin ashtu ballë për ballë. Ai fillon të parafytrojë veten duke bashëbiseduar me Zotin e tij. Në trup ndjen një ngrohtësi nga duart e nxehta të diellit, ashtu siç ia ka përshkruar Libri i Shejntë, që ka qenë shoqëruesi i vetëm i jetës së një njeriu pa identitet.
Tre mantelabardhë të tempullit e hapin derën e qelisë. As jashtë qelisë nuk ka pasur ndonjë dritë. Përveç dhomës së Fakaisit i gjithë tempulli ka qenë pa dritare, pa asnjë birë nëpërmjet së cilës do të mundej të depërtojë drita. Tili bën si i çmedur nga gëzimi i ballafaqimit me diellin. Atij më në fund i plotësohet lutja që ai e ka përsëritur për çdo ditë, për tetëmbëdhjetë vite me rradhë. Ai do të shohë dritën. Meritën kulminante që ai e ka merrituar me besimin e tij të palëkundshëm nda diellit, ndaj dritës së tij. Errësirës i erdhi fundi- fol ai përderisa tempullarët e afrojnë para rrezeve të mëdha të dyerve të mëdha të tempullit. Ia lidhin sytë dhe e udhëzojnë që pasi të ndjejë një ngohtësi në trup dhe një zbardhësim përtej lëkurës me të cilën ka mbuluar sytë ta heqë atë nga sytë. Kur vërren se janë plotësuar të gjitha kushtet për të hequr lëkurën nga sytë, çon duart, kap me duar nyjen dhe me një shpejtësi të ngutshme heq atë nga sytë.
Një piskamë dridhëse tremb dhitë e ishullit të gurtë Brah. Ishte një piskamë që në sekondin e parë lindi nga gëzimi i madh i Tilit që pa botën dhe diellin drejt në sy e që më pastaj u shndrrua në vaj nga dhimbja e madhe djegëse që burimin e kishte nga dy gropat në mes të kokës që lëshonin lumshëm gjak dhe qelb. Në duart e tij ndjente në lëng të nxehtë që mbulonte fytyrën dhe leshrat e porsadalura në gjoksin e tij. Vetëm në ato çaste ai kuptoi se zoti i tij, që aq shumë e kishte besuar, e dënoi me verbëri të përjetshme. Ia dha errësirën si dhuratë për devotshmërinë dhe besimin që ky ia kishte bërë atij tërrë jetën në qelinë e tij brenda tempullit të Fakiasit. Pasi që u përplas për toke lëshoi vetëm një ankim; „përse nuk i besova Pundusit“?. Në momentin kur me gjuhë preku pluhurin e tokës së ishullit në vesh i erdhi një zë trumbetues, që konstatoi ta ketë dëgjuar edhe dikur më herët, në ditët e para të jetës së tij; „Rroftë mbreti i Ilirisë!“.
Vdiq mbreti! Rroftë Mbreti!

*
Pundusi kishte vëzhguar gjithë procesin e shuarjes së jetës së Mbretit Til. Ai, për vete kishte pasur fatin, të mos lind në ishullin Brah dhe të shpëtojë i gjallë. Ajo që më së shumti atij i ndihmoi për të mbetur gjallë nuk ishte lindja jashtë ishullit por ikja, sepse siç pati fatin ai të shohë, menjëherë pasi që dielli bëri disa hapa në drejtim të perëndimit, filloi një kaos që nuk ia besonin sytë; mu në mes të ishullit Brah ka shpërthyer një vullkan që i ka shkatuar tërmete gjithë detit mesdhe dhe tokës përreth tij. Para se ishulli të zhduket nga sipërfaqja e mesdheut ka parë Fakaisin mantelbardhë duke uluritur e ngarrendur nëpër ishull me kompozicionin e varrësve të tij. Megjithatë dielli atë ditë ka qenë më i nxehtë se zakonisht dhe ka ndezur ndonjë mineral eksplodues ndër këmbët e ithtarëve të tij. Me përkëdheljen e shtresës së parë të dritës së ditës nga errësira dhe daljes së yjeve të parë, banorët e kasolleve përreth mesdheut u rrëfenin fëmijëve të tyre; na ishte njëherë, një ishull me emrin Brah, ku mbahej rob një mbret nga Iliria me emrin Til…pas vdekjes së tij ishulli bashkë me tempullin dhe dhitë u shua e u bë ujë…

*
(Kështu duhet të ketë qenë historia e përfundimit të familjes mbretërore të Tilëve. Pundusi që ka qenë dëshmitarë i drejtëpërdrejtë i kësaj historie nuk besoj që ka pasur ndonjë interes për të gënjyer. E unë nuk ndjej edhe më hiç ndonjë përfitim, që t`i hyjë në borxh lexuesit tim duke rrëfyer një historizë të trilluar, që ka ndodhur dy mijë vjet para ekzistencës sime, po mos të ishte e vërtetë ajo)

NDAJË

Është lindur në Dobërdoll të Maqedonisë. Ka mbaruar (1992 – 2002) Historinë e Arteve, Teologjinë, Mediat, Antropologjinë Sociale, Historinë krahasuese dhe Filozofinë (në Belgjikë, Francë, Zvicër). Studimet postdiplomike në Filozofi dhe Histori (2002 – 2009) i ka mbaruar në Zvicër. Ka punuar si kryeredaktor i disa të përditshmeve shqiptare dhe si redaktor në gazeta zvicerane. Aktualisht ligjëron në Institute të ndryshme akademike Historinë e Evropës Juglindore, Filozofinë Antike dhe Historinë e Arteve. Merr pjesë në projekte të ndryshme shkencore që kanë të bëjnë me Historinë e Ballkanit dhe Mediat atje. Autor i disa veprave me prozë, ese, kritikë letrare dhe studimesh shkencore në gjermniashte, shqip dhe frengjisht.
Që nga viti 1991 jeton në Bernë të Zvicrës.