Erosi dhe kozmosi i Gëzim Aliut

Gëzim Aliu përbashkon koncepte letrare në funksion të një eksperimenti të rëndë: duke u nisur nga linja e ekzistencialistëve tradicionalësi Kafka, Buzzati, Sartri me kompani futë lehtë lexuesin në orgjitë epshore, doloreske, nabokoviane dhe e përplas atë pranë këmbëve të absurdit, jo atij beketist (sepse në këtë stad recipienti tashmë ka çelësin), por një absurdi tjetër, atij darvinist, të paarmatosur përballë vetes cullak ashtu siç e njeh veten pa tesha dhe kur është vetëm: Njeri!

I.

Gjithandej vdekja. Djalli dhe njeriu provojnë ligësinë, tradhtinë, dashurinë, dhimbjen, seksin, tjetërsimin dhe alkiminë për të fituar një copë vend në librin e bardhë e të fundit të shkrimtarit që jo shkronjat dhe fjalitë por paragjykimi i masës ia shkruan historitë. Njeriu vdes, ringjallet për ta dhunuar jetën edhe njëherë dhe në momentin para ngjitjes në majën e Mount Everest-it epshor e ndiesor shuhet përgjithmonë.Dhe vdekja e tij nuk ka të bëjë me njeriun tashmë kufomë, por më shumë ajo rri ndër ne që dhëmbëmprehur ta nisë ceremoninë për terrorizimin e të gjallëve.

Gëzim ALIU
Gëzim ALIU

Këtyre sferave të ekzistencës humane bën ekskursionin e tij të radhës shkrimtari kosovar Gëzim Aliu. Pas romanit të suksesshëm «Në klubin e të shëmtuarve», përmbledhja me tregime «Libri i fundit» që na sjell shtëpia botuese prishtinase PA është vepra e dytë me prozë e autorit.

II.

Si funksionon turma? Kush do ta përjetojë të gjallë teorinë deri tash të pathyeshme të Gustave Le Bon-it (Psikologjia e masave, Paris 1895) e lexon tregimin e parë të Gëzim Aliut «Libri i fundit» [9-15]. Aty recipienti mëson mbi fuqinë magnetike të iluzionit dhe uzinën se ku dhe për çka prodhohet ai; jo «shkrimtari i madh» është fajtor që qytetarët e mbretërisë bien në depresion dhe mezi presin ta marrin çelësin për të hapur kutinë e metaltë në të cilën gjendet libri, por masat që kanë krijuar iluzionin në kuti të gjendet kryevepra e të gjitha kohëve.

Me këtë tregim hapës të librit autori i bën kritikë therëse përpjekjes së kotë humane për ta gjetur një të vërtetë absolute, e cila nuk duket të jetë hiçgjë tjetër përveçse iluzion i vetëprodhuar për ta fituar betejën gjatë dyluftimit me vdekjen (Djallin e kam fqinj të parë, 33-42). Po zëvendësuam Shkrimtarin (logosi, «në fillim ishte fjala») me një lloj perëndie me këmbë përmbi tokë, po ta pranojmë shkrimin e tij si një udhëzim praktik (besimi) do të na plasin sytë nga bardhësia e librit, që jo se ai nuk na ofron të vërtetën absolute (shpëtimin), por as shkronja në vete nuk përmban.

Nga ky stad zhgënjyes braktis autori sferën e jashtme humane për tu zhytur brenda trupit të tij. Prej nga thellësia e brendshme shpirtërore dhe psikike «raporton» [23-31] Gëzim Aliu se si duket në praktikë lufta individuale, nëpër çfarë stacionesh ferrsjellëse kalon njeriu gjatë përpjekjes së tij për të mbrojtur iluzionet nga shpatat e realitetit. Dhe ky, realiteti shfaqet aq i ligë [17-22] saqë as tjetërsimi me eliksir nuk ta alkimon përditshmërinë.

Ditemdrekë të paraqitet vdekja duke të thënë se ia ka çarë kokën (udhëtim 61-66) kujtesës tënde fëmijërore. Sapo të kalon zi-a të fiksohet ideja e ikjes nga vetmia (Kokrra e zezë, 69-72) dhe të shndërron femrën e parë që sheh m sy në mjetin më të përshtatshëm për të hy në socialitet. Si në ëndërr vret vetminë duke prekur thellë alter-gjininë dhe pikërisht atëherë të saboton Erosi (Mona Liza, 83-84) dhe me pantallonate bëra lloç, ende pa të zënë gjumi [79-81] vdekja kësaj radhe me maskë ta jep një thikë në dorë për t’i bërë atentat dashurisë e pastaj me dy plumba në ballë të çon në bardhësi (Akt, 75-77). Njerëzit ndezin televizorët për të harruar deri në vdekjen e radhës (Lugina e harresës 85-86).

III.

libri i funditGëzim Aliu përbashkon koncepte letrare në funksion të një eksperimenti të rëndë: duke u nisur nga linja e ekzistencialistëve tradicionalësi Kafka, Buzzati, Sartri me kompani futë lehtë lexuesin në orgjitë epshore, doloreske, nabokoviane dhe e përplas atë pranë këmbëve të absurdit, jo atij beketist (sepse në këtë stad recipienti tashmë ka çelësin), por një absurdi tjetër, atij darvinist, të paarmatosur përballë vetes cullak ashtu siç e njeh veten pa tesha dhe kur është vetëm: Njeri!

Rezultati i eksperimentit?

Nëpërmjet një gjuhe jopedante dhe skenave që nuk e kalojnë vijën e kuqe ndërmjet erotikes dhe pornografikes si dhe një settingu (vendi, koha dhe shoqëria)kulturor lokal Gëzim Aliu iu ngjitet integritetshëm temave universale, të cilat domicilin e kanë në shpirtin, veprimin dhe mendjen e qenies humane në tërësi. Është një kozmos i pasur letrar që nëpërmjet kaosit të natyrshëm të qenies njerëzore qëllimisht implikon triumfin e Erosit, në atë mënyrë bohemike, sikur të na qortonte: pse çka na mbetet tjetër?

Eksperimenti ka ndezur mjaft suksesshëm!

NDAJË

Është lindur në Dobërdoll të Maqedonisë. Ka mbaruar (1992 – 2002) Historinë e Arteve, Teologjinë, Mediat, Antropologjinë Sociale, Historinë krahasuese dhe Filozofinë (në Belgjikë, Francë, Zvicër). Studimet postdiplomike në Filozofi dhe Histori (2002 – 2009) i ka mbaruar në Zvicër. Ka punuar si kryeredaktor i disa të përditshmeve shqiptare dhe si redaktor në gazeta zvicerane. Aktualisht ligjëron në Institute të ndryshme akademike Historinë e Evropës Juglindore, Filozofinë Antike dhe Historinë e Arteve. Merr pjesë në projekte të ndryshme shkencore që kanë të bëjnë me Historinë e Ballkanit dhe Mediat atje. Autor i disa veprave me prozë, ese, kritikë letrare dhe studimesh shkencore në gjermniashte, shqip dhe frengjisht.
Që nga viti 1991 jeton në Bernë të Zvicrës.